RSI
Repetitive Strain Injuries (RSI) is de verzamelnaam voor verschillende aandoeningen aan spieren en zenuwen van hand, arm, nek en schouders. Het wordt veroorzaakt door langdurige en repeterende handelingen. De kwaal komt veel voor bij beeldschermwerkers, maar ook bij mensen met ogenschijnlijk afwisselend werk, zoals schilders, truckchauffeurs, musici en huisvrouwen.

Harde werkers lopen het meeste risico op de aandoening, vooral als ze onder druk staan of uit eigen beweging zonder veel pauzes doorploeteren. Slechte werkomstandigheden, slecht aangepast meubilair verhoogt de kans op RSI.

(Besturings)alternatieven Er is een grote verscheidenheid aan besturingsalternatieven om de kans op RSI te verkleinen. De trackball, een elektronische tekenpen, een joystickachtig ding en besturing in de vorm van een soort mijnwerkerslamp op het hoofd. Er is zelfs een apparaatje dat zich inzet tegen teveel spierspanning. Dit apparaatje is verkrijgbaar onder de naam RSI-protector. Het is een elektronisch apparaatje dat mensen beschermt tegen overmatige spierspanning. Het meet de individuele spierspanning door twee electroden die op de huid worden bevestigd. Zodra de maximaal toelaatbare spanning wordt bereikt (die is voor iedereen anders), slaat de RSI protector alarm. Er flitst een rood lampje op en hij gaat piepen. De meeste fabrikanten prijzen hun product aan en voorzien het van het label 'ergonomisch en wetenschappelik' verantwoord. Maar juist het feit dat RSI wordt bepaald door verschillende uiteenlopende factoren maakt dat de preventie en bestrijding zeer complex is.

Jose Schermer vertelt dat ze ruim een half jaar geleden een muispen heeft aangeschaft. 'Ik geloof dat die muispen toen zo'n zestig gulden kostte. Ik werkte net een half jaar bij BME, een data-entry bedrijf. Mijn werk bestond uit het invoeren van cijfercodes. Ik werkte halve dagen omdat een hele dag invoeren te belastend was. Maar zelfs die halve dagen bleken eigenlijk teveel. Na ongeveer een half jaar, twintig uur in de week getallen invoeren, kreeg ik last van mijn pols. Ik ben naar mijn huisarts gegaan.

En ja hoor, ook ik moest rustig aan doen, want ik had RSI. Goed letten op mijn houding, zoveel mogelijk mijn muisarm ontlasten, zorgen dat mijn stoel op de goede hoogte stond etc. Tuurlijk, dacht ik nog, het zal wel meevallen. Maar de pijn in mijn pols nam toe. Iemand op mijn werk raadde mij de muispen aan. Ik heb de pen maar drie keer gebruikt, toen kreeg ik een andere baan, daar kon de muispen niet worden aangesloten.

Ik heb dat ding in de hoek gegooid...De nieuwe baan betekende ook veel computerwerk, maar dan gelukkig met wat meer afwisseling. Na twee maanden had ik nergens last meer van.'

Grofweg gezegd moet men bij de aanpak van RSI kijken naar drie factoren: organisatorische, ergonomische en persoonsgebonden factoren.




Organisatorische factoren
Onder organisatorische factoren vallen bijvoorbeeld de autonomie van de medewerkers (wie zelf kan beslissen kan het werk gezonder verdelen) en steun van leiding en collega's.

Ergonomische factoren Ergonomische factoren krijgen nog steeds de meeste aandacht. De markt wordt overspoeld met nieuw ontwikkelde producten, van pauzesoftware tot voetenbankjes (zie bovengenoemde producten). Helaas is er nog erg weinig wetenschappelijk bewijs voor de preventieve werking van deze spullen. Het aanschaffen van deze producten is nog te vaak een afleidingsmanoeuvre om niet echt te hoeven veranderen.

Persoonsgebonden factoren
Ook persoonsgebonden factoren krijgen veel aandacht. Ze leggen de oorzaak van het probleem 'keurig bij' het individu zelf. Er wordt bijvoorbeeld beweerd dat RSI vooral onder perfectionisten erg veel voorkomt. Maar dat kan, gezien de grote aantallen personen met klachten, niet juist zijn (of zijn we allemaal erg perfectionistisch?). Het wijzen naar individuen is wel erg makkelijk.

Elk individu functioneert en beweegt zich namelijk in een organisatie en wordt mede door die groep gevormd. Natuurlijk spelen persoonsgebonden factoren ook een rol, deze staan echter niet op zichzelf.



Verandering van gedrag
Mensen kunnen van hun RSI klachten genezen, maar het proces is in veel gevallen moeizaam. Vaak worden de klachten te laat opgemerkt en gemeld. Wanneer er te laat wordt ingegrepen is reïntegratie vaak erg lastig. Preventie speelt daarom een belangrijke rol. Net als bij vele andere ziekten gaat het om verandering van gedrag, om het gedrag van de organisatie of instelling en om het gedrag van het individu.

Hench (nickname) is een fanatieke 'gamer', hij is niet van de computer weg te slaan wanneer hij bezig is met een spelletje half-life (HL). 'Okee, ik zal even zeggen hoe het zit met RSI. Als je gewoon thuis op je comfie stoel, of zoals ik op een witte hartman tuinstoel zit, en je bent de hele dag aan het muizen, met spelletjes, zoals HL of levels maken voor HL (dat is fokking veel muiswerk!) dan krijg je na een uur of twaalf wel een beetje een lamme pols.

Maar als je op je (tijdelijke) werk zit, de vuile klusjes op te knappen voor het vaste personeel dat zich er te goed voor voelt dan krijg je na uurtje of vier al zwaar last van nare pols enzo. Dus het verhaal achter RSI is eigenlijk, je krijgt er alleen maar last van als het een moetje is ! Als je de hele dag iets MOET doen voor je werk, dan krijg je last. Als je het hele dag vrijwillig achter de compu zit, dan zijn er geen problemen. Vaag he?'



Verstopt achter het beeldscherm
Ondanks het feit dat het ontstaan van RSI dus te maken heeft met verschillende factoren en het gegeven dat het wel degelijk uitmaakt WAT er precies op de computer gedaan wordt, is het toch een feit dat veel mensen in een betrekkelijk korte tijd zijn vastgelijmd achter hun beeldscherm. Krantlezen kan nu ook op internet, informatie opzoeken doe je via internet, post haal je op via het beeldscherm, telefoonnotities plak je op het virtuele bureaublad etc. (Papieren telefoonboeken en naslagwerken kunnen we beter inzetten om ons beeldscherm op ooghoogte te stellen). Kortom men zit de hele dag achter het beeldscherm. Dit betekent vaak een tekort aan beweging. Het enige wat vaak nog beweegt zijn de vingers de hand en de arm. En voila, ineens heb je RSI. Vooral de muis krijgt een veeg uit de pan. De meeste artsen zien de muis het liefste verdwijnen van de bureaus.



Klachten krijgen een verzamelnaam
Het aantal RSI patiënten groeit erg snel, fysiotherapeuten kunnen de ontwikkelingen nauwelijks bijhouden en de markt slaat zijn slag. Verschillende fabrikanten proberen om het hardst geld uit de kwaal te trochelen met pennen, ballen en mistige therapieen. RSI lijkt een epidemie aan het worden. De vraag is of het niet vooral een kwestie van labeling is. Vroeger klaagde men over schrijfkramp (monniken), een telegrafistenarm, een kappersarm of een tennisarm, nu is de diagnose al snel RSI.

Esther Vermeulen is fysiotherapeute, ze werkt bij een particuliere praktijk. 'Ik heb sinds kort een vrouw in behandeling die last heeft van een tenniselleboog, dit valt ook wel onder de noemer RSI. Haar klachten zijn niet ontstaan door teveel beeldschermwerk.De term RSI wordt daar onterecht altijd blindelings aan gekoppeld.

Nee, bij deze vrouw bleken de klachten te zijn ontstaan door huishoudelijke taken en stress. Je moet je bedenken dat ze nu niet eens meer een spons of vaatdoekje meer kan uitwringen, geen pot opendraaien en geen thee meer inschenken. Kortom, alle dagelijkse klusjes die normaal gesproken onopgemerkt verlopen blijken nu een hele klus. Dat is best wel moeilijk.'

'Ik begin de behandeling altijd met een kort intake gesprek om na te gaan wat de klachten precies zijn en waar ze zitten. De behandeling bestaat meestal uit fricties, een massagetechtniek waarbij ik ronddraaiende bewegingen maak om de doorbloeding te stimuleren. Doordat een gezonde doorbloeding op gang gezet wordt op plaatsen waar de spieren geirriteerd zijn, dit kan best pijn doen, kunnen afvalstoffen worden afgevoerd en de irritatie verdwijnen. Er is ook een methode waarbij gebruik gemaakt wordt van ultra geluid, dit is een apparaat dat trillingen veroorzaakt op plekken waar een hoge spierspanning is. De trillingen worden omgezet in warmte, dit ontspant de spieren.

Daarnaast kan ik de spieren oprekken om de spanning er een beetje af te halen. Ook leer ik mensen om zelf bewust rek en strek oefeningen te doen om de spieren soepel en dus ontspannen te maken. Soms raad ik mensen aan om spierversterkende oefeningen te doen. Door de spieren te versterken bouw je weerstand op, daarnaast kan de belastbaarheid verhoogd worden.'

 

Vorig jaar heb ik met de kerst een man behandeld met RSI klachten. Hij had er al behoorlijk lang last van maar had aldoor wel een excuus om door te werken. Ik heb hem toen behandeld en aangeraden (dit hoort bij de procedure) rustig aan te doen. Tijdens de kerst was het erg druk op het bedrijf waar hij werkte. Hij kon het niet laten alsnog lange dagen te maken, hij was immers niet ziek. Kortom alle adviezen werden in de wind geslagen.
Ik heb hem toen een brace gegeven, zo kon hij zelf niet meer om zijn 'handicap' heen en op deze manier zagen mensen op het werk ook duidelijk dat er wat aan hem mankeerde.'

De onschuld van bier Dat RSI niet enkel te maken heeft met het werken achter de computer blijkt ook uit een artikel van de Telegraaf ( 2 mei 2002): Onschuldig een biertje in de kroeg drinken, kan gevaarlijker zijn dan menigeen voor mogelijk houdt. De 26-jarige Brit Matt Royle kan erover meepraten. Hij is de eerste die aan bierdrinken rsi heeft overgehouden. Door te veel pinten van 850 gram in zijn rechterhand te nemen en naar de keel te brengen, heeft hij een pijnlijke pols gekregen. Tot zijn grote verbazing stelde de fysiotherapeut vast dat Matt aan rsi leed. Hij dronk per week gemiddeld zes pints in een café te Manchester. "Iedereen lachte me uit toen ik de pinten bier niet meer kon vasthouden. Ik weet dat ik een zware innemer ben, maar aan rsi had ik nooit gedacht", aldus Matt.